اختلاف «جیران» و «آهوی من مارال» چیست؟

پایگاه خبری نمانامه: صد و بیست و پنج سال بعد از مرگ ناصرالدین شاه قاجار، او بار دیگر به شخصیت اصلی هنرهای نمایشی ایران تبدیل شده است. طی یک سال اخیر سه سریال شبکه نمایش خانگی با محوریت او ساخته شده که بسیار خبرساز شده‌اند، اما نه به دلیل کیفیت یا استقبال مخاطبان، بلکه اغلب به خاطر سانسور و حاشیه‌های دیگری مانند اتهام کپی برداری. از این سه مجموعه تلویزیونی فقط یکی پخش شد و زودتر از موعد و به شکل اجباری به خط پایان رسید و دو سریال دیگر با نام‌های «جیران» و «آهوی من مارال» هنوز پخش نشده‌اند و دلیل پخش نشدنشان حالا خبرساز شده است.

دلیل خبرساز شدن این سریال‌ها پخش نشدن سریال “جیران” به کارگردانی حسن فتحی در زمان اعلام شده بود. هفته گذشته مراسم فرش قرمز این سریال با حضور بازیگران برگزار شد و پخش آن قرار بود جمعه ۲۴ دی از پلتفرم فیلیمو آغاز شود، اما وقتی موعد مقرر رسید و سریال پخش نشد، بلافاصله دو گمانه مطرح شد: اول، جلوگیری از پخش به دستور سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر (ساترا) که مسئولیت صادر کردن مجوز پخش سریال‌های پلتفرم‌های آنلاین را دارد و دوم، بالا گرفتن اختلاف میان سازندگان «جیران» و «آهوی من مارال» که از سال گذشته در رسانه‌ها مطرح بود. مهرداد غفارزاده نویسنده و کارگردان “آهوی من مارال” ماه‌هاست که ادعا می‌کند فیلمنامه “جیران” از روی متن او کپی برداری شده و حسن فتحی و همکار فیلمنامه‌نویس او را به “سرقت ادبی” متهم می‌کند.

بلافاصله بعد از پخش نشدن “جیران” روابط عمومی سریال “آهوی من مارال” حکم دادگاهی را منتشر کرد که در تیرماه ۱۳۹۹ صادر شده و بر اساس آن سازندگان “جیران” تا یک سال بعد از اعلام این حکم، حق پخش سریال خود را به دلیل شباهت “طرح کلی، شخصیت پردازی، داستان‌های فرعی و موقعیت‌های دراماتیک” ندارند و همچنین باید به “رفع شباهت” با سریال “آهوی من مارال” اقدام کنند.

اما فیلیمو چند ساعت بعد با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد پخش سریالش “حداکثر یک هفته” به تاخیر افتاده و دلیلش “اعمال ملاحظات ممیزی از سوی نهاد ناظر (ساترا)” بوده است. در این بیانیه همچنین آمده بود هرچند اصلاحات قبلی ساترا روی قسمت اول اعمال شده بود، اما این نهاد ۴۸ ساعت قبل از پخش، نامه جدیدی منتشر کرد “که مشتمل بر ملاحظاتی جدید در خصوص ممیزی این سریال نسبت به سریال‌های دیگر” بود. به این ترتیب مسئولیت پخش نشدن “جیران” نه به حکم دادگاه مورد ادعای سازندگان “آهوی من مارال” بلکه به ساترا نسبت داده شد.

ساترا هم ساعتی بعد با انتشار اطلاعیه‌ای ادعای سازندگان “آهوی من مارال” و هم محتوای مطرح شده در بیانیه فیلیمو را رد کرد. این نهاد که وابسته به سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی است، با اشاره به “حساسیت‌ها و پیچیدگی‌های محتوایی” سریال “جیران” نوشت که با توجه به لزوم “برنامه‌ریزی دقیق انتشار، انجام هماهنگی‌ها و تعاملات لازم در مسیری مطمئن و پرهیز از اختلال در روند پخش” به فیلیمو اعلام کرده که پخش قسمت اول باید به تاخیر بیفتد.

این سه روایت با هم تطبیق نداشتند و دلیل توقف پخش سریال پرستاره حسن فتحی را فاش نمی‌کردند و شاید به همین دلیل با آغاز هفته، سازندگان دو سریال وارد یک جدال رسانه‌ای شدند. ابتدا اسماعیل عفیفه تهیه کننده و احسان جوانمرد یکی از دو فیلمنامه نویس “جیران” با انتشار بیانیه‌هایی ادعای نویسنده و کارگردان “آهوی من مارال” را رد کردند و زمان شکل گیری متن این سریال را پیش از سریال رقیب خواندند. سپس مهرداد غفارزاده در گفت‌وگو با یکی از رسانه‌ها بر حرف‌های پیشین خود تاکید و بار دیگر اتهام “سرقت ادبی” را تکرار کرد.

یکی از استدلال‌های سازندگان “جیران” برای رد ادعای آقای غفارزاده این است که داستان سریال آنها در دوران جوانی ناصرالدین شاه اتفاق می‌افتد و ماجرای “آهوی من مارال” در دوران میانسالی شاه قاجار می‌گذرد. اما طرف مقابل مدعی است حسن فتحی و همکار نویسنده‌اش “خمیرمایه و جوهر اصلی” متن او را برداشته‌اند. مهرداد غفارزاده که گفته است تولید سریالش به خاطر مشکلات مالی چند بار تعطیل شده بود و هنوز به پخش نرسیده است، همچنین روند طولانی شکایت‌های خود به شورای داوری خانه سینما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نهادی با نام آیفیک (انجمن صنفی شرکت‌ها و موسسات فیلمسازی ایران)، قوه قضاییه و ساترا را توضیح داد.

پیش از بالا گرفتن جنجال‌ها درباره دو سریال عاشقانه درباره ناصرالدین شاه که هردو روایت‌ علاقه شاه به زنی خارج از دربار و حرمسرا هستند، مجموعه تلویزیونی دیگری درباره عهد ناصری پخش شد که سرنوشت تلخ‌تری داشت. “قبله عالم” به کارگردانی حامد محمدی و با بازی حامد کمیلی در نقش ناصرالدین شاه روایتی طنزآمیز داشت و تابستان امسال از فیلیمو پخش شد. اما این سریال به شهادت کارگردان و پلتفرم به قدری سانسور شد که سازنده و پخش کننده بعد از هفت قسمت قید تمام کردن آن را زدند و در اتفاقی کم سابقه نیمه‌کاره رهایش کردند.

البته این مجموعه تلویزیونی با نقدهای منفی و استقبال سرد مخاطبان مواجه شده بود و عده‌ای معتقد بودند دلیل اصلی نیمه‌کاره ماندن پخش آن همین دیدگاه‌های منفی بوده است. اما به شکل رسمی فیلیمو در توضیح توقف پخش اعلام کرد: بخش عمده‌ای از هر قسمت سریال” به دستور ساترا حذف شد و سریال “پیوستگی” خود را از دست داد. حامد محمدی کارگردان و هادی کاظمی یکی از بازیگران اصلی “قبله عالم” پیش از آن از حجم زیاد سانسور انتقاد کرده بودند. آقای محمدی در بیانیه‌ای نوشت اصلاحیه‌ها به قدری زیاد است که آنچه در فیلیمو با عنوان “قبله عالم” پخش شده، ساخته او نیست.

منبع: بی بی سی