کتابخانه‌های الکترونیک در کشورهای دیگر

پایگاه خبری نمانامه: در این بخش، ابتدا به سیر تکوینی خدمات اطلاعات و کتابخانه ای  در چند دهه اخیر ونقش آن در پیشرفت و توسعه جوامع  آمریکا و انگلیس اشاره گردیده و سپس نمونه هایی  از کتابخانه های الکترونیک  و روند اجرا در چند کشور مورد بررسی قرار گرفته است.

با بررسی تاریخ تمدن بشری مشخص میشود که کتابخانه ها بخش جداناپذیر جامعه متمدن بوده و با نحوه فکری و بافت سازمانی جامعه انسانی ارتباط نزدیک دارد.در گذشته کتابخانه شکلی سنتی داشته و کتابدار همانند یک انبار گردان مسئول نگهداری و ارائه اطلاعات به مراجعین بوده است،  با ورود به عصر انفجار اطلاعات و افزایش روزافزون حجم اطلاعات وتکنولوژیهای جدید،  کتابخانه ها باید از محیط داخلی خود فراتر رفته و روندهای سیاسی،  اجتماعی،  حقوقی و بازارهای تکنولوژی اطلاعات را مد نظر داشته باشند.

 

آمریکا: خدمات  اطلاعات و کتابخانه ای

در ویرایش جدید گزارش سالیانه‌ی، بخش ویژه‌ی  کتاب خانه‌ی پزشکی قرن ۲۱ اضافه شده است که می‌توان آن را از صفحه‌ی‌یک ملاحظه نمود. با افزایش مسؤلیت‌های کتاب خانه‌ی ملی پزشکی، NLM و برای پیاده کردن سیستم‌های جدید و بسیار توانمند اطلاعاتی جهت پاسخ دهی به نیاز عموم مردم و متخصصین پزشکی،  NLM به امکانات و تسهیلات بیشتری نیاز دارد . با این حال، سال مالی ۲۰۰۲ پیشرفت‌هایی را در بسیاری از جهات نشان می‌دهد. برای گزینش تعداد کوچکی از انبوه مقوله‌های اجرا شده، چند گاه شما ر در این گزارش ذکر شده است .

در سال جاری تعداد سوابق   MEDLINE به ۱۲ میلیون رسید. در سال ۲۰۰۲،  MEDLINE و سایر پایگاه‌های داده، از طریق سیستم باز‌یابی PubMed، بیش از ۵۰۰ میلیون بار، مورد باز دید و جستجو قرار گرفتند.

خدمات اطلاعاتی مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولژی، روند توسعه خود را ادامه داد. برای نمونه، بانک اطلاعاتی  GenBank از بیش از۰۰/۱۰۰ گونه‌ی اطلاعاتی تشکیل شده است که ۱۵ میلیون توالی و بیش از ۱۴ میلیارد زوج اساسی دارد.. این بانک روزانه مورد بازدید ۵۰ هزار محقق قرار می‌گیرد.

MEDLINE PIUS. به عنوان‌یکی از منابع جامع و مطمئن اطلاعات پزشکی مطرح است . در سال ۲۰۰۲، نسخه‌ی اسپانیایی آن نیز در دسترس مصرف کنندگان قرار گرفت .

در تقسیمات  NLM پیشرفت‌های مشابه مهّم دیگری نیز وجود داشته است که برخی از آن‌ها عبارتند از : گسترش تاریخچه‌ها در بخش  علوم و  Clinical Trial. Gov  مرکز لیستر هیل (Lister Hill)، پاسخ سریع به ۱۱/۹ از خدمات اطلاعاتی تخصصی پرسنل و قرار گرفتن این خدمات روی وب، بهره‌برداری از شبکه جدید و مرکز امنیتی نصب شده‌ی اداره‌ی سیستم‌های ارتباطات و رایانه‌ای، ارائه‌ی بیشتر برنامه‌های جدید آموزشی داده‌ورزی زیستی  (bioin formatics) و  IAIMS با استفاده از برنامه‌های موسوم به برنامه‌های برون سازمانی (Extramural)  موفقیت‌هایی مذکور و بسیاری دیگر از کامیابی‌هایی که در این گزارش تشریح شده‌اند نتیجه‌ی فعالیت‌های اختصاصی پرسنل مجرب و متخصص و هم چنین‌یاری و هم فکری کادر با استعداد مشاورین و رای‌زنان  NLM بوده است . مشارکت همه کاربران سبب شده است که این مؤسسه در سراسر جهان به عنوان‌یکی از منابع کارا و قابل اعتماد اطلاعات زیست‌پزشکی   ( Biomedical ) در کلیه‌ی اشکال خود شهره گردد.

 

NLM: کتابخانه ی پزشکی قرن ۲۱

سال مالی ۲۰۰۲‌یکی از سال‌های محوری برای برنامه توسعه‌ی امکانات  NLM به شمار می‌آید . در این سال قرارداد ۳۵ درصد از طراحی ساختار به شرکت بوستونی  Pervy Dean Rogors  داده و قرار داد تکمیل طرح نهایی نیز بسته شد. مسائلی چون نقش تاریخی  NLM، به عنوان بزرگ ترین مجموعه‌ی کتاب ها، مجلات و سایر اطلاعات زیست‌پزشکی و مسئولیت بزرگ و جدید آن در زمینه فناوری زیستی، تحقیقات خدمات پزشکی، سلامت مصرف کنندگان و حفظ آن از مهم ترین عواملی هستند که نیاز به گسترش فضا را برای مجموعه‌ها و مراجعان  NLM افزون می‌کند.

کنگره‌ی آمریکا در سال مالی ۲۰۰۰ از  NLM خواسته است که برای ساختار ساختمان جدید، مطالعات امکان سنجی را انجام دهد و به این ترتیب برنامه‌های روبه رشد مرکز ملی اطلاعات فناوری زیستی  ( NCBI) و محدودیت‌های فزاینده‌ی فضای موجود بزرگترین مجموعه‌ی پزشکی جهان مورد تایید کنگره قرار گرفت. در سال مالی ۲۰۰۱، کنگره، منابع مالی را برای فعالیت طراحی مهندسی و ساختاری مجتمع جدید تاسیس کرد. اخیراً، کنگره در گزارش سنا موسوم به تخصیص اعتبار به نیروی کار، خدمات انسانی، بهداشت و آموزش و پرورش، بر تسریع گذر از فاز طراحی به مرحله‌ی ساخت تاکید کرده است:

بسیاری از بیماری‌های خیلی جدی مبنای مولکولی دارند. از آنجایی که مرکز اصلی اطلاعات فناوری زیستی  NLM، حجم عظیمی از اطلاعات پوشش داده نشده را، در دهه‌ی گذشته سازمان دهی و تحلیل کرده است، لذا این مرکز‌یکی از مناسب ترین اجزای فرایند تحقیقات به شمار می‌آید. کنگره معتقد است که اگر این مرکز بخواهد در ایفای نقش عمده‌ی خود در مبارزه با بیماری‌ها نهایت مشارکت را داشته باشد، باید برای پاسخ گویی به تقاضای فزاینده ایی که به آن می‌رسد به سرعت به تسهیلات و امکانات مورد نظر مجهز شود . کمیته، اعتبار لازم برای چنین تسهیلاتی را تامین و اظهار امید واری کرد که با تکمیل طراحی، به سرعت فاز ساخت آغاز گردد. از همین رو کمیته از  NIH خواست که تا تاریخ آوریل ۲۰۰۳ طی گزارشی، ویژگی‌ها و ابعاد تسهیلات جدید و هزینه ی پیش بینی شده را براساس برنامه زمانی با خطوط اجرایی سریع برای این کمیته ترسیم کند.

امکانات فیزیکی جدید ( با توجه به طرح جلد این گزارش ) ساختار منحصر به فردی است که با توجه به فعالیت کتاب خانه‌ی پزشکی قرن ۲۱ و چشم انداز رو به تکوین آن طراحی شده است . نظر به گسترش انواع اطلاعات از کتاب ها، مقالات، رسانه‌های جمعی، و قرار گرفتن این اطلاعات در بانک اطلاعات  GenBank، وظیفه‌ی  NLM نیز سنگین تر شده است . انفجار اطلاعات و افزایش تقاضای دسترسی به اطلاعات از سوی دانشمندان، فراهم آوران مراقبت‌های پزشکی، بیماران،عموم مردم و لزوم مدیریت براین مقوله ها، الزام به تسهیلات نوآورانه و جدید را بیش از پیش نشان می‌دهد.

توانایی  NLM در اجرای مؤثر و کارا ماموریتی که با گذشت زمان سنگین تر شده است، کلید پاسخ گویی به سرمایه گذاری کنگره در پژوهش‌های زیست‌پزشکی در سالهای اخیر به شمار می‌آید. به تعبیری زیست شناسی مولکولی سائق اصلی پیشرفت‌های پزشکی در قرن ۲۱ می‌باشد که این امر نیاز به توانایی‌های مدیریت اطلاعات و رتق فتق هزاران تن داده‌های تولیدشده در پروژه‌های ژنوم انسانی و پژوهش‌های ژنتیکی سازمان‌های مختلف دارد.

کتاب خانه‌ی  NCBl، مجموعه‌ای از رایانه‌های بسیار توانمند نرم‌افزار‌های پیچیده و محققین آموزش دیده را در محیطی مشارکتی گرد آورده است تا بتواند به سرعت نتایج پژوهش‌های ژنتیکی را در دسترس هزاران دانشمند در سراسر جهان قرار دهد . در واقع  NCBI با جمع آوری مدیریت و افزون داده‌های دریافتی از سراسر جهان در حاشیه‌ی داده‌ها، حلقه‌ی بین داده‌های تولید شده‌ی مراکز پژوهشی و‌یافته‌های آتی را ایجاد می‌کند. سازمان دهی و قرار دادن اطلاعات در کتاب خانه و افزودن امکانات جستجوی عناوین به روش‌های مختلف و پیوند دادن منابع مختلف اطلاعاتی از عواملی است که این امکان را به پژوهش گران می‌دهد تا ژن‌های بیماری زا را شناسایی و مکانیزم‌های زیست‌پزشکی بانی بیماری را رمز گشایی نمایند و بتوانند راهبردهای درمانی را برای درمان و جلوگیری از بیماری را طراحی و ایجاد کنند . واضح است که اگر چنین منابعی وجود نداشته باشد سرعت پیشرفت پژوهش‌های زیست‌پزشکی نیز تا حد زیادی گرفته می‌شود.

یکی دیگر از مزایای   NLM، گسترش طیف و تعداد مصرف کنندگان اطلاعات از طریق انتقال دانش از مراکز اطلاعاتی و پژوهشی  NIH به افراد است . این اطلاعات گاهی تاثیر آنی در زندگی افراد دارد. محیط ارتباطی پیشرفته وبی  NLM، سبب شده است که عموم مردم برای دریافت اطلاعات پزشکی به این بانک اطلاعاتی مراجعه نمایند.  NLM نیز برای پاسخ دهی به این در خواست ها، تعدادی از خدمات بسیار موفق را برای استفاده متخصصین و عموم مردم ایجاد کرده است .   MEDLINE و PubMed  که پایگاه‌های داده‌ی روی خط NLM نزدیک به ۱۲ میلیون مرجع و خلاصه‌های مقالات علمی مجلات پزشکی را در خود جای داده اند . این سایت ها، سالیانه ۵۰۰ میلیون بار مورد جستجوی پژوهشگران قرار می‌گیرند.

MEDLINE  plus، ‌یکی دیگر از پایگاه داده هاست که اختصاصاُ برای مصرف کنندگان ایجاد شده است. این پایگاه داده، اطلاعات اخذ شده از  NIH و سایر منابع معتبر و مجاز را به سهولت و به صورت مجانی به دو زبان انگلیسی و اسپانیایی در اختیار کار بران قرار می‌دهد. در واقع اقبال این پایگاه داده‌ها به واسطه‌ی موثق بودن اطلاعات پزشکی و توانایی فزاینده‌ی آن در جمع آوری کارا، سازمان دهی و توزیع اطلاعات چند رسانه ایی به عموم مردم می‌باشد.

برنامه‌های اطلاعاتی و پژوهش‌های NIM، نقش مهمی در آمادگی بهداشت عمومی در مدیریت بلایا و محلات تروریسمی دارد. در این کتابخانه ابزارهای پژوهش بنیادی را پشتیبانی می‌کند: این ابزار‌ها عبارتند از : پایگاه داده‌ی پژوهشی دانش ژنوم جهت ساخت دارو، واکسن و سایر اشکال درمانی برای بیماری‌هایی چون ابله، سیاه زخم، طاعون، ابولا و وبا، داده ورزی‌های  R&D مربوط به مدیریت پلایا و تروریسم، آموزش متخصصین پزشکی در رابطه با کاربری منابع اطلاعاتی توسعه‌ی منابع اطلاعاتی تجربی در رابطه با دست اندرکاران اولیه و سایر کسانی که در مدیریت پلایا درگیر هستند : بهبود زیر ساخت اطلاعات برای ارسال و تسهیم داده‌ها در مواقع بحران، ‌یکی از مؤسسه‌های برنامه ریز که در NLM سرمایه گذاری کرده نوعی سیستم هشداردهنده‌ی نمونه را برای موارد پزشکی اضطراری عمومی ایجاد کرده است.